✍️ Höfundur: Karel Havlíček · 📅
Hvers vegna Ísland varð námuhöfuðborg
Í nokkur ár var Ísland eitt þekktasta nafnið í alþjóðlegri Bitcoin-námu, og ástæðurnar voru ekki markaðssetning heldur eðlisfræði: nær öll raforka landsins kemur frá vatnsafli og jarðvarma, kalt loftslag dregur verulega úr kælikostnaði, og raforkuverð var samkeppnishæft í gegnum langtímasamninga.
Umfangið varð verulegt. Bitcoin-náma á Íslandi notaði um 120 MW, sem svaraði til um 85 % af þeim 140 MW sem gagnaver landsins notuðu árið 2022. Í byrjun árs 2024 hafði uppsöfnuð raforkuþörf námuvinnslu farið fram úr heildarnotkun alls almennings á Íslandi.
Það er tala sem vert er að staldra við: iðnaður sem fáir Íslendingar tóku eftir notaði meiri raforku en öll heimili landsins samanlagt.
Og hvers vegna því lauk
Raforkuframboð á Íslandi hefur smám saman orðið af skornum skammti. Frá því um 2010 hefur eftirspurn eftir raforku vaxið mikið á sama tíma og lítið hefur verið byggt af nýjum virkjunum.
Landsvirkjun — stærsti raforkuframleiðandi landsins og alfarið í eigu íslenska ríkisins — hefur brugðist við með því að draga úr afhendingu til ákveðinna stórnotenda, þar á meðal álvera, gagnavera og Bitcoin-námufyrirtækja. Nýir námuaðilar fá ekki orku.
Þetta er ekki bann af hugmyndafræðilegum ástæðum heldur skömmtun: takmörkuð auðlind, forgangsröðun og pólitískt val um hvaða iðnaður fær hana. Sömu eiginleikar sem gerðu Ísland aðlaðandi — ódýr, hrein og stöðug orka — eru einmitt þeir sem urðu of verðmætir til að selja ótakmarkað.
Hvað þetta þýðir fyrir venjulegan Íslending
Fyrir þann sem vill eignast Bitcoin árið 2026 hefur þessi saga eitt hagnýtt gildi og eitt takmarkað.
Hið hagnýta: náma er ekki raunhæf leið til að eignast Bitcoin á Íslandi lengur, og var það raunar aldrei fyrir einstaklinga. Auk aðgangsvandans er skattaleg meðferð allt önnur — rafmyntir sem verða til við námu teljast tekjur á markaðsvirði þegar þær fást, óháð því hvort þær eru síðan seldar. Það er sjálfstæður skattskyldur atburður sem á sér stað löngu áður en nokkuð er selt.
Hið takmarkaða: umræðan um orkunotkun Bitcoin er raunveruleg og Ísland er eitt skýrasta dæmið um hana í heiminum. En hún snertir ekki þann sem einfaldlega kaupir og geymir. Kaup á Bitcoin nota enga sérstaka orku umfram venjulega bankafærslu — það er náman sem notar orkuna, og hún fer fram annars staðar hvort sem þú kaupir eða ekki.
Reglur um 22 % fjármagnstekjuskatt og um skipti sem skattskyldan atburð eru á aðalsíðunni fyrir Ísland.
❓ Algengar spurningar
Get ég stundað Bitcoin-námu á Íslandi?
Ekki sem nýr aðili. Landsvirkjun hefur dregið úr afhendingu til stórnotenda, þar á meðal gagnavera og Bitcoin-námufyrirtækja, vegna raforkuskorts, og nýir námuaðilar fá ekki orku. Þetta er skömmtun vegna takmarkaðrar auðlindar en ekki bann af hugmyndafræðilegum ástæðum.
Hversu mikla raforku notaði Bitcoin-náma á Íslandi?
Um 120 MW, sem svaraði til um 85 % af þeim 140 MW sem gagnaver landsins notuðu árið 2022. Í byrjun árs 2024 hafði uppsöfnuð raforkuþörf námuvinnslu farið fram úr heildarnotkun alls almennings á Íslandi.
Hvernig er náma skattlögð á Íslandi?
Öðruvísi en söluhagnaður. Rafmyntir sem verða til við námu teljast tekjur á markaðsvirði þegar þær fást, óháð því hvort þær eru síðan seldar. Það er sjálfstæður skattskyldur atburður sem á sér stað löngu áður en nokkuð er selt, og gerir námu að allt öðru viðfangsefni en að kaupa og eiga.
Þessi grein er til upplýsingar og kemur ekki í stað persónulegrar skatta- eða fjárfestingarráðgjafar. Orkuframboð og samningar við stórnotendur breytast — staðfestu stöðuna hjá viðkomandi orkufyrirtæki. Upplýsingar byggja á opinberlega aðgengilegum heimildum í júlí 2026.